KrishanLalDr7“ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ...”
(19 ਨਵੰਬਰ 2026)


ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ (ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ) ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਉਮਰਦਰਾਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ
, ਸਗੋਂ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ (ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਐੱਚ.ਐੱਸ.-6, 2023-24) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ 15 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ 22.1 ਫੀਸਦੀ ਮਰਦ ਅਤੇ 19.4 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹਨ ਜਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਰ ਪੰਜਵਾਂ ਬਾਲਗ ਹਾਈ ਬੀ.ਪੀ. ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।

ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ’ (ਗੁਪਤ ਕਾਤਲ) ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਦਰਦ ਜਾਂ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਉਦੋਂ ਤਕ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ (ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ), ਅਧਰੰਗ (ਬਰੇਨ ਸਟ੍ਰੋਕ) ਜਾਂ ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਚਿਤਾਵਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰਨਾ ਇਸ ਰੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।

ਅਜੋਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਮਝਣ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚਾ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕੁਰਸੀਆਂ ’ਤੇ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ, ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਡ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਦੀ ਬੇਹਿਸਾਬ ਵਰਤੋਂ, ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਵਨ, ਮੁਟਾਪਾ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਲਚਲ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਅਸਧਾਰਨ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੀ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਧਦਾ ਭਾਰ, ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੰਤਾ, ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਸਤ ਰੁਟੀਨ ਸਾਡੀਆਂ ਖੂਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਲਚਕਹੀਣ ਅਤੇ ਸਖਤ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਦੀ ਆਦਤ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਖੂਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਜ਼ਕ ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਫਟਣ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਾਈ ਬੀ.ਪੀ. ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਿਆ ਖੂਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਪਾ ਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕ ਨਸਾਂ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਣ ਨਾਲ ਅਧਰੰਗ (ਸਟ੍ਰੋਕ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੂਨ ਧਮਨੀਆਂ ਨੁਕਸਾਨੀਆਂ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਕਿਡਨੀ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤੇ ਕਾਤਲ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਕਾਰਗਰ ਹਥਿਆਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣਾ, ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਮਿੰਟ ਤੇਜ਼ ਸੈਰ ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ 7-8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਨੀਂਦ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾ ਕੇ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ-ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਮੁਕੰਮਲ ਪਰਹੇਜ਼ ਰੱਖ ਕੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਮ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹਾਈ ਬੀ.ਪੀ. ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਜਿਟਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਮਾਨੀਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੋਟਾਪੇ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਲੋਕਾਂ, ਸ਼ੂਗਰ (ਡਾਇਬਟੀਜ਼) ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਅੰਤਰਾਲ ’ਤੇ ਬੀ.ਪੀ. ਚੈੱਕ ਕਰਨਾ ਜੀਵਨ ਰੱਖਿਅਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ (120/80 mmHg) ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਗੁਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਰੰਤ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੀਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬੇਹੱਦ ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਅਚਾਨਕ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਹੈ।

ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ। ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ, ਲੰਬੇ ਕੰਮ ਦੇ ਘੰਟੇ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਤਣਾਅ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਖੂਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗਾ, ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਸਿਹਤ ਕੈਂਪ ਲਾਉਣਾ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬੁਝਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ, ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵੱਲ ਪਰਤਣ ਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂਚ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ‘ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ’ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:
(This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)

About the Author

ਡਾ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਲ

ਡਾ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਲ

Retd. Lecturer (Political Science)
WhatsApp (91 - 62831 - 16797)
Email: (drkrishan365@gmail.com)

More articles from this author