“ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਦਿਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ...”
(1 ਨਵੰਬਰ 2026)
‘ਮਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਲਫਜ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬੇਅੰਤ ਪਿਆਰ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਮਮਤਾ, ਅਸੀਮ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਸੁੱਚੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇੱਕ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨਾਤਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਬੱਚੇ ਲਈ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਮਿੱਠੀ ਲੋਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਬਕ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਿੱਘਾ ਕਲਾਵਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਦੂਜਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਜਿੰਨਾ ਆਦਰ, ਪੂਜਨੀਕ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਰੁਹਾਨੀ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸਾਡੇ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਮਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ’ ਵਰਗੀਆਂ ਲੋਕ-ਅਖੌਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਹਿਣ-ਸੁਣਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਉੱਜਲ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੱਸ ਕੇ ਵਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਗਿੱਲੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਸੌਂ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ’ਤੇ ਸੁਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਔਲਾਦ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਬਦਲਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਰੌਣਕ, ਬਰਕਤ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਇੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਤਜਰਬਾ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਪਣੱਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਕਹਿਰੇ (ਨਿਊਕਲੀਅਰ) ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਹੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਹੋ ਰਹੇ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਨਕਲ ਨੇ ਆਪਸੀ ਮੋਹ-ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀ ਵਾਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਫਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿੱਘ, ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਕਿਧਰੇ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਗਾਨੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਮਵਰ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾ ‘ਹੈਲਪਏਜ ਇੰਡੀਆ’ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਮਾਨਸਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2022 ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਦਰਦ ਭਰੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਹਿਲੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਗੱਲ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਕੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਨੂੰਹਾਂ ਹੀ ਸਨ।
ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਤਸਵੀਰ ਸਾਲ 2024 ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਡਰੋਂ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਹਨ। ਮਾਪੇ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰੀ ਹੰਝੂ ਪੀਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ।
ਇਸ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਹੰਢਾਉਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖੂਨ-ਪਸੀਨਾ ਵਹਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ-ਲਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹੀ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰਥੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਦਰ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੜਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸਹਾਰੇ, ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਔਲਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਸਮਝ ਕੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਸਾਡੇ ਅਖੌਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦਾਗ ਹੈ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉੱਚ-ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਿਰਧ ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਧੱਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿਡਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਜਾਨ ਕੰਧਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਲਤਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਗਿਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੂਨ ਵਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਇਹ ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਅਣਦੇਖੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਮਨ ’ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਖਮ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਸ ਅਸਹਿ ਪੀੜ, ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇਪਨ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖੁਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਜ਼ਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇਸ ਡਿਗਦੇ ਮਿਆਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ, ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹਵਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬੈਂਕ ਬੈਲੈਂਸ ਦੇ ਤਰਾਜ਼ੂ ਵਿੱਚ ਤੋਲੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦੀ।
ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮੁਫਤ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਮੇਨਟੀਨੈਂਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਦਰ-ਦਰ ਨਾ ਭਟਕਣਾ ਪਵੇ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਮੁਹੱਲਾ ਸੁਧਾਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਦਿਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸ, ਉੱਚੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਖਲੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਭਿਅਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਉਸਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਝਲਕਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਉ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਅਹਿਦ ਕਰੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਵਾਂਗੇ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)
