“ਜੇਕਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵਿਚਲਾ ਰਸਤਾ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ...”
(23 ਮਾਰਚ 2026)

ਹੌਰਮੂਜ਼ ਸਟਰੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੰਗ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਚੌੜਾਈ ਲਗਭਗ 33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੰਘਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਸਿਰਫ 3-3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲੇਨਾਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ (25%) ਹਿੱਸਾ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦੀ “ਸ਼ਾਹ ਰਗ” ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਾਮੂਲੀ ਹਲਚਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਹੌਰਮੂਜ਼ ਸਟਰੇਟ ਦੀ ਬੰਦੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਸੰਕਟ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਆਰਥਿਕ ਸੁਨਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਇਰਾਕ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਤਰ ਵਰਗਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਨਿਰਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਇਸੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮੰਦੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੌਰਮੂਜ਼ ਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਰਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ “ਕਿਫਾਇਤੀ ਜੰਗ” ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਇਰਾਨ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਆਤਮਘਾਤੀ ਡਰੋਨਾਂ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਰਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਈਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਈਨਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਲੰਘਣ ਵੇਲੇ ਫਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ “ਲੁਕਵੀਂ ਜੰਗ” ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਸਰ ਇੰਨਾ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਇੰਨਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਦੇ ਵੀ ਇਸ ਅਹਿਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਠੱਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹੌਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਸਟਰੇਟ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਤੇਲ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 20% ਹਿੱਸਾ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧੇ ਤਣਾਅ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਇਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਟਰੰਪ ਨੇ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਜੰਗੀ ਬੇੜੇ ਅਤੇ ਬੰਬਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਊਰਜਾ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ “ਖੁੱਲ੍ਹਾ” ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਣਨੀਤਕ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਟਰੰਪ ਨੇ ਨਾਟੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਚਿਤਾਵਣੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਨਾਟੋ ਵਰਗੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ਼ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੌਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਸਗੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੌਰਮੂਜ਼ ਸਟਰੇਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ਕ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ “ਫਾਇਰ ਜ਼ੋਨ” ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। 2 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੀ ‘ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੌਰਪਸ’ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ 95% ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਖ਼ਤਰੇ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਿੱਪਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਅਲੀ ਮੂਸਵੀ ਦੇ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਚੋਣਵੀਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰਗ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਣਨੀਤਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਮੁਹਾਜ਼ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੌਰਮੂਜ਼ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਗਏ ‘ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਐਪਿਕ ਫਿਊਰੀ’ ਤਹਿਤ ਹੁਣ ਤਕ 8,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਜੰਗ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ੌਫਨਾਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਹਾਜ਼ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ ਅੱਗ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ “ਲੁਕਵੀਂ ਜੰਗ” ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਾਨਵੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ’ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਹੌਰਮੂਜ਼ ਸਟਰੇਟ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਹਾਲਾਤ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਰਥਿਕ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਗੈਲਨ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖਾੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਬਈ ਅਤੇ ਦੋਹਾ, ਆਪਣੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਡੀਸੈਲੀਨੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟਾਂ’ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਤੇਲ ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਠੱਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਜੰਗ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਲਈ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਨੂੰ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਅਲਟੀਮੇਟਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਰਸਤਾ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਖ਼ੂਨੀ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ 95% ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 20,000 ਮਲਾਹਾਂ ਸਮੇਤ ਸੈਂਕੜੇ ਜਹਾਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 22 ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਸ ਖਤਰਨਾਕ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ “ਜੰਗੀ ਜ਼ੋਨ” ਕਾਰਨ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਕਿਰਾਇਆ 300% ਤਕ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ’ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਲ, ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲ ਅਤੇ ਚਾਹ, ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ’ਤੇ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਥ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੌਰਮੂਜ਼ ਸਟਰੇਟ ਦਾ ਮਸਲਾ ਸਿਰਫ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਬਜ਼ਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਖੇਡ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਥਿਤੀ “ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ’ਤੇ ਚੱਲਣ” ਵਰਗੀ ਨਾਜ਼ਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ “ਹੌਰਮੂਜ਼ ਜਲਦਾ ਹੈ” ਤਾਂ ਇਸਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਰਗ “ਅੱਗ” ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ’ਤੇ ਬਜ਼ਿੱਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਸਿਰਫ ਕੂਟਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੁਪਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵਿਚਲਾ ਰਸਤਾ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.om)