“ਨਸ਼ਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬੇਰਹਿਮ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ...”
(3 ਜੁਲਾਈ 2026)
ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ “ਨਸ਼ਾ, ਨਾਸ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਹੈ।” ਇਸ ਕਥਨ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਚਾਈ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਤਨ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹੁਸੀਨ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਵਾਰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜਿਸਮ ’ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਨਸ਼ੀਲਾ ਪਦਾਰਥ ਸ਼ਰਾਬ, ਅਫੀਮ, ਹੈਰੋਇਨ, ਤੰਬਾਕੂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਘਾਤਕ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਡਰੱਗਜ਼ ਯਾਨੀ ‘ਚਿੱਟਾ’- ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿਵਰ, ਫੇਫੜੇ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਦੀਮਕ ਵਾਂਗ ਚੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਆਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਝੰਜੋੜਦੀ ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਵੀ ਪਰਖਚੇ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸੇਵਨ ਦਿਮਾਗੀ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਚਿੰਤਾ, ਘੋਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਰਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼-ਹਵਾਸ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਤਲਬ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰੀ, ਡਕੈਤੀ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਨ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਣ ਤੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦਾ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਪੰਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰੂਹ ਕੰਬਾਊ ਖਬਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਆਦਤ ਪੂਰੇ ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਝੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਪੂੰਜੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰ ਆਰਥਿਕ ਕੰਗਾਲੀ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਲਮਾਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਇੱਜ਼ਤ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਨਮੋਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਹਿਜ਼ ਝੂਠੇ ਫੈਸ਼ਨ, ਦਿਖਾਵੇਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਇਸ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਧਸਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਮਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਾ ਗ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ‘ਓਟ’ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਿਆਂ ਓਪੀਡੀ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਹੀ ਇਲਾਜ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਦਵਾਈ ‘ਬੁਪ੍ਰੇਨੋਰਫਿਨ’ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ‘ਜੀਭ ਵਾਲੀ ਗੋਲੀ’ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੋਲੀ ਜੀਭ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ’ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਸ਼ਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਸਰੀਰਕ ਤੋੜ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਸਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਖੋਂ-ਓਹਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਵਾਈ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਲਿਵਰ ਉੱਤੇ ਬੇਹੱਦ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਿਵਰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੀਲੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਖੂਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੋਲੀ ਦਾ ਅਸਰ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਡੂੰਘੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਡਰ ਦੇ ਸਾਏ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਇਸੇ ਗੋਲੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਮਲੀ ਬਣਨ ਲਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ 500 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਂਟਰ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤਕ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰੀਜ਼ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਸਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ, ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ, ਅੰਨ੍ਹੀ ਦਿਖਾਵੇਬਾਜ਼ੀ, ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਨਕਲ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਜਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਗਲੈਮਰਾਈਜ਼ਡ (ਵਡਿਆਈ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਚਲਾਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤਕ ਇਸ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਬਲਕਿ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਦਿਆਂ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵਾਂਗ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਉਠਾਏਗਾ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਇਸ ਲਾਹਣਤ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਾਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਕੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੈਂਪ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਥਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਡਿਜਿਟਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ (ਟੀ.ਵੀ., ਅਖਬਾਰ, ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ) ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸ਼ਾਰਟ ਫਿਲਮਾਂ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਮਨਾਂ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕੇ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਵਿਵਹਾਰ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ। ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫਰਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤਸਕਰਾਂ (ਸਮਗਲਰਾਂ) ਵਿਰੁੱਧ ‘ਜ਼ੀਰੋ-ਟੌਲਰੈਂਸ’ (ਸਖਤ ਨੀਤੀ) ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਤੋੜਨਾ ਹੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਧਾਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਮੋੜਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਰਗਰ ਹਥਿਆਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸਿੱਟਾ ਇਹੋ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬੇਰਹਿਮ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਡੇ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇਬਾਣੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਉ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ‘ਨਾਂਹ’ ਕਹਾਂਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਵਾਂਗੇ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (sarokar2015@gmail.com)
