“ਗੁੱਸਾ ਸਾਡੀ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ, ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ...”
(13 ਅਗਸਤ 2026)
ਅੱਜ ਦੇ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਅਤੇ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜੜ੍ਹ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਸੰਜਮ ਰੱਖਣਾ ਸਿੱਖ ਲਵੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਜਾਹ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ’ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ-ਬੱਧੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਕੇਸ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਘੱਟ ਜਾਣਗੇ, ਸਾਡੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਕੜਵਾਹਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਥਾਣਿਆਂ-ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਯੁਰਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ (ਕ੍ਰੋਧ) ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ (Catalyst) ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਤ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ‘ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼’ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੇਹ (ਮੈਟਾਬੌਲਿਕ ਵਿਕਾਰ/ਸ਼ੂਗਰ), ਨਿਰੰਤਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ, ਛਾਤੀ ਦੀ ਜਲਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਰੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰੀਂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਹਾਲਾਤ ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਪਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਅਪੂਰਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ’ਤੇ ਅਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਆਪਾ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ‘ਸਾਤਵਿਕ’ (ਸ਼ਾਂਤ, ਸ਼ੁੱਧ, ਦਇਆਵਾਨ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ) ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ’ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ (ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ) ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਅਜਿਹੀ ਬੇਚੈਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਧੀਰਜ ਇੰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਗੱਲ, ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਨੋਕ-ਝੋਕ ਜਾਂ ਅਣਚਾਹੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਭੜਕਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁੱਸਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੋ-ਧਾਰੀ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਤਕਲੀਫ, ਆਤਮਿਕ ਪੀੜ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ’ਤੇ ਪਰਦਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਗਲਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕੜਵੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਅਤੇ ਮਾੜਾ ਨਤੀਜਾ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਧਾ-ਪੀਧਾ ਭੋਜਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁੱਸਾ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਸੁਖਾਵੀਂ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵੀ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰੰਤਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਣ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਸਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਿੱਖਾ ਸਿਰਦਰਦ ਹੋਣਾ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਣਚਾਹੀ ਥਕਾਵਟ ਰਹਿਣੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ (ਉੱਚ ਰਕਤਚਾਪ) ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਤੀਜੇ ਹਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਐਡਰੀਨਲਿਨ ਅਤੇ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਵਰਗੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਸਾਧ (ਬੇਇਲਾਜ) ਉਮਰ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜਿਊਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਦਵਾਈਆਂ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟਣਾ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਾਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਲ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣ ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਗੁੱਸਾ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰੀ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਜਾਲ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਣਾ ਬਹੁਤ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ, ਕਟਾਖਸ਼ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ’ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਚਾਬੀ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ’ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਆਪ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ।
ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਤਮਿਕ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਸੰਜਮ ਹੋਣਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀ ਬਣੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਗੁੱਸੇ ਉੱਤੇ ਸਥਾਈ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸੈਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ‘ਸਾਤਵਿਕ’ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਸਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸਾ ਸਾਡੀ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ, ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼, ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਰਗੀ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਮ, ਕਰੁਣਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (sarokar2015@gmail.com)
