ShavinderKaur7ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਵਾਨੋ, ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ...
(12 ਅਕਤੂਬਰ 2018)

 

ਅਠੱਤਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਬਾਈ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿਉਂ ਪਲਾਂ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਗਿਆ ਸੀ

ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰ, ਕਿਰਤ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਇਉਂ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਤੁਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆਜਿਸਨੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਘਰ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀਕੋਈ ਕਹੇ, ਸਵੇਰੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਆਈਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਗੇੜਾ ਮਾਰਨ ਜਾਂਦਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀਕੋਈ ਕਹੇ, ਰੋਟੀ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲੰਘਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਗਲੀ ਵਿਚ ਪਏ ਟੋਏ ਨੂੰ ਕਹੀ ਨਾਲ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਜੇ ’ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਗਵਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਚਾਹ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਸੈਰ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾਦੋ ਤਿੰਨ ਗੇੜੇ ਦਿਨੇ ਨਿਆਈਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਮਾਰ ਆਉਂਦਾਜਦੋਂ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਖੁਰਲੀ ਵਿਚ ਬਾਟੀ ਦਾਣੇ ਦੀ ਭਰਕੇ ਧੂੜ ਦੇਣੀਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੁੱਪੇ ਛਾਂਵੇਂ ਕਰ ਦੇਣਾਰਾਹ ਜਾਂਦਿਆਂ ਬੱਚੇ, ਜਵਾਨ ਬੁੱਢੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਣਾਛੋਟੇ ਵੱਡੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰ ਲਾਉਂਦਾ

ਫਾਲਤੂ ਡੁੱਲ੍ਹਦਾ ਪਾਣੀ ਉਸ ਤੋਂ ਜਰਿਆ ਨਾ ਜਾਂਦਾਗਲੀ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਟੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਡੁੱਲ੍ਹਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾਪਾਣੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ‘ਪੰਜਾਹ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੜੀ ਘਾਟ ਸੀਮਹਿਰਾ ਲਾਂ-ਬੋਕੇ ਨਾਲ ਖੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਦਾਫਿਰ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂਦਾਸੱਤ ਅੱਠ ਘੜੇ ਹੀ ਪਾਣੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਰਤਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾਪਾਣੀ ਡੂੰਘੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਖੂਹ ਜਾਂ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨਖੇਤੀ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਮਸਾਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀਇੱਕ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਲਈ ਰੌਣੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀਕੱਤੇ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸੀਖਾਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆਮੈਂ ਦੂਜੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਖੱਦਰ ਦੇ ਪਾਏ ਕੋਟ ਸਮੇਤ ਟੁੱਟੇ ਖਾਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆਦੂਜੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਪਾਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਠੰਢ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ

ਉਹ ਅੰਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਕਣਕ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਫਸਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦਿਸ ਪੈਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਕੇ ਚੁਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦਾ, “ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਦਾਣੇ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

ਉਹ ਅਜੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਹਲ ਮਗਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾਉਸਦੇ ਹੱਥ ਹਲ ਦੀ ਧੀਲੀ ਤੱਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਲੱਗ ਪਿਆਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਿਰਤ ਹੀ ਉਸਦਾ ਕਰਮ, ਧਰਮ ਰਿਹਾਸਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਕਿਰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਕਰਨੀ ਉਸਦਾ ਇਸ਼ਟ ਰਿਹਾਪਸ਼ੂਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਇਹੀ ਉਹਦਾ ਨਿੱਤਨੇਮ ਰਿਹਾਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮਿਹਨਤ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾਵੀਹ ਜੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਰਿਹਾ ਉਹ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਸਭ ਨੂੰ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਲੱਗੇ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਹੀ ਤੁਰ ਗਿਆ ਸੀ

ਸਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਫੁੱਲ ਚੁਗਣ (ਅਸਥੀਆਂ) ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀਨਹਿਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਅਸਥੀਆਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿੱਗਰ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੋਏ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਰਾਖ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੋਇਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਦੋ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਦੇਣੇ ਹਨਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਇਆ

“ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਸਨਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਾਣਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਹਾਂਜਦੋਂ ਇਹ ਰੁੱਖ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਿਆ ਕਰਾਂਗੇ” ਇੱਕ ਭਤੀਜਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ

“ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨਬਾਪੂ ਕੋਲ ਬੈਠਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਿੱਜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਜਦੋਂ ਥੱਕੇ ਹਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂਵੇਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਬੈਠਿਆ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਿੱਘ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।” ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ

“ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।” ਦੂਸਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ

ਸੱਥਰ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਮਉਮਰ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, “ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੇ ਭਾਈ, ਤੁਹਾਡੀ ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ ਜਦੋਂ ਦੂਸਰੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖ ਪਾ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ, ਫਿਰ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾਇੱਕ ਪੰਥ ਦੋ ਕਾਜ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹਿਰਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾਬੱਚਿਓ, ਨਹਿਰਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੰਦ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈਰੁੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹਨਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ, ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੇ ਰੜੀ ਕੀਤੀ ਧਰਤੀ ਨਿੱਤ ਨਵੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਵਿਗਾੜ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਰੁੱਖਾਂ ਬਾਝੋਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹਵਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬੀਮਾਰੀ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਵਾਨੋ, ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰੋ।”

ਅੱਜ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੇ ਰਾਹਾਂ ’ਤੇ ਸਾਬਤ ਕਦਮੀਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਸਕੀਏ

*****

(1339)

About the Author

ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਕੌਰ

ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਕੌਰ

Phone: (91 - 76260 - 63596)
Email: (
shawindersidhu108@gmail.com)