LabhSinghShergill 7ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੂਰਬੀ ਸਿੱਕਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਾਥੂਲਾ ਦੱਰਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੋਨੋਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ...
(7 ਜੁਲਾਈ 2024)
ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਾਠਕ: 255.


18
ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਤਿੱਬਤ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਿੱਕਮ ਨੂੰ 1947 ਤਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਦੇਸ਼ ਸੀਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬੋਧੀ ਦੇਸ਼ ਸੀਇਸ ’ਤੇ ਨਾਮਗਿਆਲ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸੀ20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ (1975 ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ’ਤੇ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਰਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਚੋਗਿਆਲਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ’ਤੇ ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਦੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਹੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਦੋਸਤ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੋਈਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆਜਗਜੀਤ ਵੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਤਕਰੀਬਨ ਪੌਣੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ‌ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਾਲ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਚੱਲ ਪੈਣਾਛੇਤੀ ਹੀ ਫੋਨ ਆਉਣ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਘਰੋਂ ਚੱਲ ਪਏਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਟਿਵਾਣਾ ਨੂੰ ਲਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਕਮਲਜੀਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਗੱਡੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੱਗੇ ਕੈਰੀਅਰ ’ਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾਅਸੀਂ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਵਜੇ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇਅਗਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਤੜਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਛੇਵੇਂ ਸਾਥੀ ਗੁਰਪਿਆਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਲੀਕੇ ਸਫ਼ਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ

ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਤੇ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਬੇ ’ਤੇ ਰੁਕੇਕਮਲਜੀਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਬੋਲੋ ਕੀ ਖਾਣਾ ਹੈ? ‘ਪਰਾਂਠੇ ਖਾ ਲੈਨੇ ਆਂਬਾਕੀ ਬੋਲੇਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ-ਹੱਥੀਆਂ ਅੱਠ-ਦਸ ਮਿੱਸੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਖੱਦਰ ਦੇ ਪੋਣੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਬੈਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਦਹੀਂ ਮੰਗਵਾ ਲਉ ਆਪਾਂ ਮਿੱਸੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਵਾਂਗੇ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ

ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬੜੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਦਿੱਲੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾਸਾਡੀ ਉਡਾਣ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਲੇਟ ਸੀਸ਼ਾਮ ਪੌਣੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਾਗਡੋਗਰਾ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ) ਤਕ ਦਾ ਸਾਡਾ ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆਮੇਰੀ ਤੇ ਜਗਜੀਤ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਸੀਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਅੰਦਰ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਉੱਪਰ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ

ਸਫ਼ਰ ਸੁਖਦ ਰਿਹਾਅਸੀਂ ਬਾਗਡੋਗਰਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਮੈਂ ਘੜੀ ਤੇ ਸਮਾਂ ਦੇਖਿਆ, ਸਾਢੇ ਛੇ ਵੱਜੇ ਸਨਹਨ੍ਹੇਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਿਪਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਡੇਢ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਛਿਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਬਾਗਡੋਗਰਾ ਤੋਂ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗੰਗਟੌਕ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਕੇ ਚਾਹ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਦੇਖੇ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ‌ਇੱਥੇ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਆਮ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ

ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਟੈਕਸੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨਜੇਕਰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਾਲ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਬਜਾਇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਮਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਹਨਇਹ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਮਿੱਠਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਉ ਭਗਤ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਬੜਾ ਨਰਮ, ਅਪਣੱਤ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈਸਿੱਕਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੰਗਟੌਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਮਣੀਕ ਸਥਾਨ ਹੈਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬੜਾ ਮਿਲਣਸਾਰ ਹੈਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਬਾਕੀ ਬਾਹਰਲੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਬੜਾ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਮਿਲੀ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਨਬੀ, ਸੈਲਾਨੀ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪਸ਼ਟ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨਇਹ ਆਰਗੈਨਿਕ ਖੇਤੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੜੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨਸੜਕ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨਸੜਕ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸੜਕ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵੱਡੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਵਜਾਹ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਜੋ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਫ਼ਾਈ ਹੈਰਾਹ ਚੱਲਦੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੁਸੀਂ ਉਂਝ ਹੀ ਸੜਕ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟ ਸਕਦੇਥਾਂ ਥਾਂ ’ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਕੂੜਾਦਾਨ ਰੱਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਅਪਣਾਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜਿਆਂ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਸ੍ਰੋਤ ਹੈ

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੂਰਬੀ ਸਿੱਕਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਾਥੂਲਾ ਦੱਰਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਲਗਦੀ ਹੈਇੱਥੇ ਦੋਨੋਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੰਕਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਹਰ ਵਕਤ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨਨਾਥੂਲਾ ਦੱਰੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ ਇਸਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਆਰਮੀ ਕੋਲ ਹੈਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਅਗਾਊਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ‌ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨਇਸ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਗੂ ਝੀਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਥੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਲੁਤਫ਼ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਗੰਗਟੌਕ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ

ਉਧਰ ਮਾਂਗਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਸਿੱਕਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੁੰਗਥਾਂਗ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈਇੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਲਾਮਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਤਿੱਬਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰੇ ਸਨਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹਿਬਰ ਨੂੰ ਲਾਮਾ ਸੱਦਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਲਾਮਾ ਹੈਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਥੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ (ਲਾਮਾ) ਪਦਮਾਸਾਂਭਵ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚੇ ਜੋ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਨਇਸ ਮੱਤ (ਧਰਮ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਲੋਕ ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹੈਇਸ ਪੂਰੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਜੇ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂਡਾਂਗਮਾਰ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਪਦਮਾਸਾਂਭਵ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦੀ ਝੀਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਸਿਫ਼ਰ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕੁਝ ਮੀਟਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਝੀਲ ਜਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣੀ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਰੀਝ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈਸੂਚਨਾ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਚੱਲ ਰਿਹਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਜੇ ਤਕ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ

ਚੁੰਗਥਾਂਗ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲਾਚੁੰਗ ਤੇ ਅੱਗੇ ਜ਼ੀਰੋ ਪੁਆਇੰਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਮੌਸਮ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਂਹਦਾ ਹੈਸਿੱਕਮ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਦੋਨੋਂ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਿਰਫ ਸਾਲ ਦੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਕੁ ਮਹੀਨੇ (ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ) ਇੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਸੂਨੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਧਸਣ ਤੇ ਪੁਲ਼ ਆਦਿ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਬੇਸ਼ਕ ਪਹਾੜੀ ਸਫ਼ਰ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਸਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟ ਝੱਲਣੇ ਪਏ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਯਾਤਰਾ ਰਹੀਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਹੁਸੀਨ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ

*   *   *   *   *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
(5114)
ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

About the Author

ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ

ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ

Sangrur, Punjab, India.
Phone: (91 - 88995 - 35708)

Email: (labhshhergill5@gmail.com)