“ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ...”
(26 ਮਾਰਚ 2026)

ਜਦੋਂ ਇਰਾਨ ਇਸਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸਹਾਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੋਰ ਘੱਟ ਮਚਾਉਂਦਾ ਪਰ ਅਸਰ ਗਹਿਰਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇੜਤਾ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਾਂਝ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਤਾਕਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ ਹੋਰ ਸਾਫ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 29 ਜਨਵਰੀ 2026 ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੱਖੀ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸਮਝੌਤਾ, ਯੁਕਰੇਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਭ ਇੱਕੋ ਪਾਸੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਪਰ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘਸੀਟ ਲਵੇ।

ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੋਵੇਂ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਇਕੱਲਾ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਾਕਤ ਕਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਥੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤਹਿਰਾਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਫੌਜੀ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤੀ ਦੌੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਰਾਨ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਹੁਣ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਿਕ ਔਜ਼ਾਰ ਬਣ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਯੁਕਰੇਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਜੋ ਇਕਾਂਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ। ਇਰਾਨ ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ’ਤੇ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹੇਠ ਜੀਣਾ ਸਿੱਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਰੂਸ ਆਪਣੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਹੁਣ ਬਹੁਧਰੁਵੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਰੂਸ ਨੂੰ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਾਈਲ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਯੁਕਰੇਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ 2026 ਤਕ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਰੂਸੀ ਖੁਫੀਆ ਸਾਂਝ, ਸੈਟਲਾਈਟ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਅਤੇ Su-35 ਤੇ S-400 ਵਰਗੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਢਕਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਚੀਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਰ ਵੱਧ ਆਰਥਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਆਰਥਿਕ ਨਹੀਂ। ਇਰਾਨ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੇਲ ਅਕਸਰ ਸਸਤੇ ਦਰਾਂ ’ਤੇ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਲਈ ਫਾਇਦੇ ਦਾ ਸੌਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਰਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ ਥਾਂ ਬੈਲਟ ਐਂਡ ਰੋਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਸਤੇ, ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੰਪਰਕ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ।

ਬੀਜਿੰਗ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚੀਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਡਿਗੇ ਨਾ, ਪਰ ਅੱਗ ਵੀ ਇੰਨੀ ਨਾ ਭੜਕੇ ਕਿ ਤੇਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ ਸੜ ਜਾਣ। ਇਹ ਮਦਦ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਫੌਜੀ ਗੱਠਜੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2026 ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੱਖੀ ਸਮਝੌਤਾ ਵੀ ਨਾਟੋ-ਸਟਾਈਲ ਸਾਂਝੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਸਦਾ ਢਾਂਚਾ ਆਰਥਿਕ, ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਿਕਾਰ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਕਸਦ ਸਾਫ ਹੈ, ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਤਨਹਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਪੀ-ਤੁਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪੈਸਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਛਤਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਰੂਸ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਸਿੱਧਾ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਰੂਸ ਸੈਟਲਾਈਟ ਡਾਟਾ, ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਰੀਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਾਂਝੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਹਿਯੋਗ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮਾਸਕੋ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮਦਦ ਇਰਾਨ ਦੀ ਰੋਕ-ਥਾਮ ਅਤੇ ਜਵਾਬੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਦੋਵੇਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਚੀਨ ਇਰਾਨ ਲਈ ਨਕਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਰਾਨੀ ਤੇਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖਰੀਦ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਡਿਸਕਾਊਂਟ ਵਾਲੇ ਸੌਦੇ, ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਇਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਡਿਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਡਾਰ, ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਹਿੱਸੇ, ਡੂਅਲ-ਯੂਜ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਟੈਂਕ ਭੇਜਣ ਜਿੰਨਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਅਸਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰ ਇੱਕ ਪੱਖ ਹਨ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਢਾਲ ਵੀ ਉੰਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦਾ ਰਵਈਆ ਅਕਸਰ ਪੱਛਮੀ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਹੌਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਵਿਰੋਧ, ਕਦੇ ਰੋਕ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਮਿਲਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੰਦੀ।

ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ BRICS ਅਤੇ Shanghai Cooperaiton Orgainzaiton ਵੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਰਾਨ ਲਈ ਇਹ ਮੰਚ ਸਿਰਫ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਪਾਰ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ 2026 ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੱਖੀ ਢਾਂਚਾ ਇਸ ਛਤਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਫਰਕ ਸਮਝਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਖਤਰੇ ਵੀ ਹਨ। ਜੇ ਬੀਜਿੰਗ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਖਾੜੀ ਦੇ ਰਾਜ ਹੋਰ ਵੱਧ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵੱਲ ਖਿਸਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉੱਧਰ ਰੂਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯੁਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਫੈਲਾਅ ਉਸ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਿੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕੀਮਤਾਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਨੂੰ ਖਾੜੀ ਦੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਸਥਿਰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰੂਸ ਕੋਲ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਕਈ ਮੋਰਚੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਹਾਰਾ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਤੈਰਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।

ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਲਾਈਫਲਾਈਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ਫੌਜੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਮਿਲ ਕੇ ਇਰਾਨੀ ਅਣਗਹਿਲੀਆਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹੀ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਸਿਰਫ ਰੋਕਥਾਮ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਲ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ ਜੋ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਪੈਸਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਢਾਲ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਇਰਾਨ ਦਾ ਸਾਥ ਇਸ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਣ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਬਚਾ ਸਕਣ, ਅਤੇ ਬਹੁ-ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ, ਸੀਮਤ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਟੱਕਰ ਸਿਰਫ ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਇਹ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਗਾਂਹ ਇਹ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਕਰਵਟ ਲਏਗੀ ਇਹ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.om)