“ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵੰਤ ਸਮਾਜ ...”
(3 ਅਗਸਤ 2026)

“ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋਗੇ ਜਾਂ ਵੇਖੋਗੇ, ਬਹਿਸ ਬਣ ਜਾਓਗੇ।” ਕਹਾਵਤ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸਰਲ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼, ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਬਹਿਸਾਂ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਹੀ ਜਾਂ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਦੇਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਇੱਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

ਸਾਡੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਉਸੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਲੱਭਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੱਚੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਝੂਠੇ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਖਾਮੀਆਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸਦੀਆਂ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਾਹਤ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸੀਮਿਤ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੀ ਉਸ ਸਧਾਰਨ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਹ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਹਾਣੀ, ਹਰ ਘਟਨਾ, ਹਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਹਿਲੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਜ਼ਰੀਏ, ਵੱਖਰੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ।

ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ, ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਇਨਸਾਨ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਰਾਏ ਜਾਂ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਸਮਝਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਜਾਂ ਅਣਸੁਲਝੀ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਵੇਖਣਾ ਅਤੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੋਚ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਡਿਜਿਟਲ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਢੁਕਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਸਬੁੱਕ, ਟਵਿਟਰ, ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ’ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਸ਼, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਬਹਿਸਾਂ ਛਿੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਖਬਰ, ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮੈਂਟ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਹਿਬੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਸਾਨੂੰ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਇੱਕਪਾਸੜ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੋਚ-ਸਮਝ, ਤਰਕ ਜਾਂ ਸਚਾਈ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕੱਟੜ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਸ਼ਮੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਵਧੇਰੇ ਤਰਕਪੂਰਨ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਇਸ ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤੱਥ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਅਤੇ ਤਰਕਹੀਣ ਬਹਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੈਂ-ਮੇਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ “ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਸਹੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ” ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਖਣ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਗਲਤ ਚਾਹਤ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਿਰਫ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਥੋਪਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਘਾਟਾ ਹੀ ਹਰ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਮਤਲਬ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਡੁੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ‘ਬਹਿਸ’ ਅਤੇ ‘ਸੰਵਾਦ’ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ-ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ, ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਤਣਾਅਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਚੋੜ ਵਜੋਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋਗੇ ਜਾਂ ਵੇਖੋਗੇ, ਬਹਿਸ ਬਣ ਜਾਓਗੇ” ਇਹ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਕਹਾਵਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਸਵੈਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵੰਤ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਜੋਂ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਲਿਆਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)