“ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ...”
(22 ਜੂਨ 2026)
ਭਰੋਸਾ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਡੁੰਘਾਈ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਹ ਨੀਂਹ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਪਿਆਰ, ਦੋਸਤੀ, ਪਰਿਵਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸਾਥ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਰੋਸਾ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਅਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਮਾਪਿਆਂ ’ਤੇ, ਚਾਹੇ ਦੋਸਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦੇ ਹੋਣ। ਭਰੋਸਾ ਉਹ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਹਰ ਕਦਮ ਅਤੇ ਹਰ ਫੈਸਲਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਖਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਦਰਦ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਰੋਸਾ ਦਰਅਸਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਦੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਕਦੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ। ਭਰੋਸੇ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਹੁਨਰ ’ਤੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਸੰਤਾਨ ’ਤੇ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹੀ ਭਰੋਸਾ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੰਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਹੰਕਾਰਿਆ ਸੋ ਮਾਰਿਆ,” ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਨਰਮੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿਰਾਸਤ ਭਰੋਸੇ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਭਾਣੇ ਦੀ ਸਾਖੀ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਭਰੋਸੇ ਤੇਰੇ, ਸਭੁ ਪਰਿਵਾਰੁ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਬੇੜੇ” (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਗ 337)। ਉਸਦਾ ਅਡੋਲ ਭਰੋਸਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਭਰੋਸਾ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰੱਬ ਵੀ ਉਸਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਵਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਥਾ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਹਣੀ ਨੇ ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਘੜਾ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਘੜਾ ਕੱਚਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਤਰਨਾਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਬਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸਮਝਦਾਰ ਭਰੋਸਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਭਰੋਸਾ ਖਤਰੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਭਰੋਸੇ ’ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਥ, ਦੋਵੇਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਸਤੀ ਵੀ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਡੋਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੂੰਜੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਰੋਸਾ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੋਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, “ਰਹਿਮਨ ਧਾਗਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾ, ਮਤ ਤੋੜੋ ਚਟਕਾਇ। ਟੁਟੇ ਤੋਂ ਫਿਰ ਨਾ ਜੁੜੇ, ਜੁੜੇ ਗਾਂਠ ਪੜਿ ਜਾਇ।” ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਭਰੋਸਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਹ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਭਰੋਸਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅੰਨ੍ਹਾ ਭਰੋਸਾ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (sarokar2015@gmail.com)
