“ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ...”
(19 ਸਤੰਬਰ 2026)

ਕਦੇ ਸਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੁਹਾਰ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਂਘਾਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਹਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉੱਠਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਤੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਾਲ 2026 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣ ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਬਚੇ ਹਨ, ਨਾ ਪੀਂਘ ਪਾਉਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਸਮਾਂ। ਹੁਣ ਤੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਪਤਾ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹੋਟਲ ਜਾਂ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੀ ਟਿਕਟ, ਖਾਸ ਪਹਿਰਾਵਾ, ਡੀਜੇ, ਫੋਟੋ ਬੂਥ, ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰੀਲਾਂ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਵੇਂ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ ਉਸਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਾਂ?

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੇਵਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਦਗੀ, ਸਾਂਝ, ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ, ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਮਾਹਟ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਲਈ ਪੇਕੇ ਘਰ ਆਉਣ, ਮਾਂ ਦੇ ਗਲ਼ ਲੱਗਣ, ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਜ ਵਰਗੇ ਮੰਚ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਲੋਕ-ਗੀਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਸੱਸ-ਨੂੰਹ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ, ਕੋਈ ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਉੱਥੇ ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਕੁੜੀ ਤੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦਾ ਲਿਬਾਸ ਸਾਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਖਰਚਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਾ ਹੋਣ।

ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਸਵੀਰ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਹੜੇ ਸੁੰਗੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਘਟ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਲੰਮੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਨ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ, ਕਲੱਬ, ਹੋਟਲ ਜਾਂ ਇਵੈਂਟ ਪਲੈਨਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਤੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਧੁਨਿਕ ਥਾਂਵਾਂ ਵੀ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੰਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ, ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਥਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਥਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮਹਿੰਗੀ ਟਿਕਟ ਜਾਂ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦੀਆਂ, ਉਹ ਉਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ ਹਰ ਧੀ-ਭੈਣ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਵੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚੇ ਰੀਲਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਧਾ, ਭੰਗੜਾ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸਦਾ ਚੰਗਾ ਪੱਖ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੁੱਲ੍ਹ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦਾਦੀ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਉਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ‘ਲਾਈਕਾਂ’ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੋਤੀ ਕੋਲ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਦਾਦੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਅਣਲਿਖੇ ਗੀਤ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰੂਹ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਸਿਰਫ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹਿਣ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਅਰਥ, ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਮੁਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੱਦਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰ ਸਕਣ। ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਰਕਾਂ, ਸਕੂਲੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਖਰਚ ਵਾਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੀ ਔਰਤ ਬਿਨਾਂ ਮਹਿੰਗੀ ਟਿਕਟ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਵੈਂਟ ਪਲੈਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਫ ਸਜਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ-ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਬਾਜ਼ੀਗਰਾਂ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਚ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਦਾਦੀਆਂ-ਨਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਕੇ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ; ਇਹ ਤਾਂ ਜਿਊਂਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਤੋਂ ਹੋਟਲ ਦੇ ਹਾਲ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਾਲ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਬਜ਼ਾਰ ਤਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ। ਸਜਾਵਟ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀਂਘ ਦੇ ਕੋਲ ਮੋਬਾਇਲ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਧੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਰਸਾ ਕੇਵਲ ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਜੀਊਣ ਲਈ ਦੇ ਸਕੀਏ ਤਾਂ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਚ, ਮਹਿੰਗੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ ਲੱਭਣੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)