“ਮੈਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਸੇ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨੂੰ ...”
(25 ਫਰਵਰੀ 2026)
ਅਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਅਕਸਰ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਦੇ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੈ; ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਕ-ਟੋਕ, ਨਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ, ਉੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਗਰ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਕੋਈ ਸਵਰਗ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਨ ਮੇਰੇ ਨਾਨਕੇ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕੇ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਜੱਸੋਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਤਕਰੀਬਨ 4 ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਉਹ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ, ਜੋ ਗਰਮੀਆਂ-ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵਾਲਾ ਘਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਮੀਆਂ ਜੀ ਦੀ ਹੱਟੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਹੱਟੀ, ਜਿੱਥੇ ਘਰਦਿਆਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਚਲਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਖਾਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਖਾਓ, ਠੰਢੇ ਬੱਤੇ ਅਤੇ ਸੰਤਰਾ ਗੋਲੀਆਂ। ਨਾਨਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਮਾਸੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਧੁਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ। ਉਸ ਸਵਰਗ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੇਰੀ ਬੇਬੇ (ਨਾਨੀ) ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਪੰਜੀਰੀ, ਬਾਥੂ ਦੇ ਲੱਡੂ, ਮਖਣੀ, ਲੱਸੀ, ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਜਦੋਂ ਵੀ ਲੰਘਣਾ ਅਕਸਰ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਣਾ, “ਤੂੰ ਗੁਰਮੇਲ ਕਾ ਮੁੰਡਾ...?” (ਗੁਰਮੇਲ ਕੌਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ) ਮੇਰੇ ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਕੇ ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਣਾ। ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੋਹਤੇ ਦੋਹਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਸਵੇਰ ਦਾ ਰੋਟੀ ਟੁੱਕ ਖਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਖੂਹ ’ਤੇ ਖੇਡਣ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਮੀਲ ਕੁ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਜਾਮਣਾਂ, ਅਮਰੂਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਬੂਟੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅੱਧੀ ਦੁਪਹਿਰ ਉੱਥੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਝੋਨਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕੱਦੂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਭੱਜੇ ਫਿਰਨਾ ਅਤੇ ਚੁਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਨਹਾ ਕੇ ਫੇਰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਜਾਣਾ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਖੂਹ ’ਤੇ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਡੰਗਰ-ਵੱਛਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੈ ਆਈਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਈਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਖੂਹ ਪੂਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੋਟਰਾਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਕਰਕੇ ਟਿੱਬੇ ਡੀਲਰਾਂ ਨੇ ਮੱਲ ਲਏ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਘਰ ਛੱਡ ਖੂਹ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਪੈ ਗਈ।
ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਤਾਂ ਬੇਬੇ ਦਾ ਲਾਡ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਣੀ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਦਾਲ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਬਾਟੀ ਭਖ਼ਦੇ ਕੋਲਿਆਂ ’ਤੇ ਧਰ ਲੈਣੀ ਅਤੇ ਗਰਮ ਗਰਮ ਖਾਣੀ। ਜਿੰਨਾ ਰੋਹਬ ਸਾਡਾ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੰਨਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤਕ ਅਫਸਰ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਗਰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗ ਲਓ, ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, “ਨਾਨਕੀ ਆਇਆ ਏਂ?”
ਜਦੋਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰੂਟੀਨ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਬੀਬੀ (ਮਾਂ) ਤੋਂ ਛਿੱਤਰ ਖਾਣੇ ਆਮ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਜੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਕਿਧਰੇ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ, ਵਾਪਸ ਆਉਣ ’ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਬੀਬੀ ਵੱਲੋਂ ਛਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੀ। ਬੀਬੀ ਲਾਡ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਲਡਾਉਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਬੇਬੇ ਜਿੰਨਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਬੀਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਨਰ ਸਨ। ਜੋ ਵੀ ਮੈਂ ਹੱਥੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੇਰੀ ਬੀਬੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲੈਂਦੀ। ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨਾ ਤਾਂ ਆਮ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਛੱਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪੌੜੀ ਬਣਾਈ। ਭਾਪਾ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਸੂਏ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਭਾਪਾ ਜੀ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਛਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅੱਜ ਤਕ ਯਾਦ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਆਇਆ ਹੈ, ਵਿਆਹੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਰਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਡਿਊਟੀ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਿਲ ਵਰਤ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੇਬੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਸੇ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬੇਬੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੇਬੀ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਬੇਬੇ ਅਤੇ ਬੀਬੀ। ਮੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਗੁਣ ਹਨ। ਬੇਬੇ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਬਣਾ ਕੇ ਖਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਫਰਮਾਇਸ਼ਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੇਰੀ ਬੀਬੀ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵੀ ਹੋ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਛਤਰੌਲ ਤੋਂ ਬੱਚਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੇਬੇ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਬੇਬੀ ਮਿਲ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੀਹ ’ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (