“2025-26 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ “ਸਧਾਰਨ” ਮੌਸਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ...”
(12 ਸਤੰਬਰ 2026)

ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ-ਭਾਰੀ ਹੜ੍ਹ, ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੁਫਾਨ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਨਾ ਜਾਗੇ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਰਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗੀ।

ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਰ: ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਨਿਪਾਲ ਤੱਕ

2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 334 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 331 ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਤ ਦੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ 4, 419 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ 17.4 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਫਸਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਵੀ, ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੈਕਟੇਅਰ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

2026 ਵਿੱਚ ਨਿਪਾਲ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 1400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 5800 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਅਜੇ ਤਕ ਗੁੰਮ ਹਨ, ਜੋ ਹਿਮਾਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 300 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਫਤਾਂ

ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਯੂਰਪ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰੀ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਵਾਲੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ (SIDS) ਅਚਾਨਕ ਜਲਵਾਯੂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।

ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ

• ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ: ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰੁੱਖ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਟਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਬਨ ਸਿੰਕ ਘਟੇ ਹਨ।

• ਫੌਸਿਲ ਫਿਊਲ ਦਾ ਵਧਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ: ਕੋਇਲਾ, ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੇ ਜਲਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਉਤਸਰਜਨ ਵਧਿਆ ਹੈ।

• ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼: ਦਰਿਆਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

• ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤਣਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਵਧਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

• ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ: ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਖਾਦਾਂ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਹੱਲ: ਕਿਵੇਂ ਰੋਕੀਏ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ?

ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

• ਊਰਜਾ ਦੀ ਬੱਚਤ: ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ LED ਬਲਬ ਲਾਓ, ਜਦੋਂ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਉਪਕਰਨ ਬੰਦ ਕਰੋ ਅਤੇ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਖਰੀਦੋ।

• ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਓ, ਪੈਦਲ ਚੱਲੋ, ਸਰਵਜਨਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਰਤੋ, ਜਾਂ ਕਾਰਪੂਲਿੰਗ ਕਰੋ।

• ਪਲਾਸਟਿਕ ਘਟਾਓ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਛੱਡੋ, ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਅਤੇ ਬੈਗ ਵਰਤੋ, ਅਤੇ “Refuse, Reduce, Reuse, Recycle” ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਓ।

• ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਖਾਣੇ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਘਟਾਓ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੀ ਰੂੜੀ ਬਣਾਓ।

• ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ: ਨਹਾਉਣ, ਬਰਤਨ ਧੋਣ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰੋ।

• ਰੁੱਖ ਲਾਓ: ਆਪਣੇ ਘਰ, ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਾਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ।

ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

• ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਮੁਹਿੰਮਾਂ: ਮੁਹੱਲੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਮਨਾਓ।

• ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਗਾਰਡਨ: ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਗ ਬਣਾਓ ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਉਤਪਾਦ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ।

• ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ: ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਦੀਲੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕਚਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਓ।

• ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ: ਸੋਲਰ ਅਤੇ ਹਵਾ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿਓ।

ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?

• ਕਠੋਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਨੂੰਨ: ਜੰਗਲ ਕਟਾਈ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਉਤਸਰਜਨ ’ਤੇ ਕਠੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਓ।

• ਹਰੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ: ਸੋਲਰ ਪੈਨਲ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਊਰਜਾ-ਕੁਸ਼ਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ’ਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿਓ।

• ਸਰਵਜਨਿਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ: ਬੱਸਾਂ, ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਰੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਓ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਨਿੱਜੀ ਵਾਹਨਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾ ਸਕਣ।

• ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ: ਹੜ੍ਹ, ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਓ।

• ਕਾਰਬਨ ਟੈਕਸ. ਉੱਚ ਉਤਸਰਜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ’ਤੇ ਕਾਰਬਨ ਟੈਕਸ ਲਗਾਓ।

ਸਿੱਟਾ: ਹੁਣੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਲੋੜ

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬੇਪਨਾਹ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। 2025-26 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ “ਸਧਾਰਨ” ਮੌਸਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ, ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਹਰ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)