“ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ...”
(18 ਜੁਲਾਈ 2026)

ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਲਦਾਖ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਚੁਣਵੇਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਆਗੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲਦਾਖ ਵਰਗੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਸਲੇ ਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਸੀਮਿਤ ਹਨ, ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵੀ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਲਦਾਖ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਨੀਤੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਬਣਨ, ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਚਿਹਰਾ ਬਣਾਇਆ।

ਲਦਾਖ ਲਈ ਕੀਤੇ ਅੰਦੋਲਨ

ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੇ ਲਦਾਖ ਦੀ Statehood, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੰਮਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮਕਸਦ ਇਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਲਦਾਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਛਾਣ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਸਿਰਫ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ। ਇਹ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਦਾਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਸਨ। ਉਹ 2024 ਵਿੱਚ ਵੀ Statehood ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ 2025-26 ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਦਾਖ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।

ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅੰਦੋਲਨ

ਹਾਲੀਆ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ’ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਲਦਾਖ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਰਵਈਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਹਿਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਸੂਲਾਂ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ।

2026 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਅਣਮਿਆਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਸਲੇ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁੱਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਵਿਖੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਹ ‘ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ’ (CJP) ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਗ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਘੁਟਾਲੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ NEET ਵਿਵਾਦ) ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ’ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਧਰਮਿੰਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਦੀ ਹੈ। ਵਾਂਗਚੁਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ (NEET ਸਮੇਤ) ਦੇ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ (ਸਚਾਈ) ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਘੁਟਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਧਰਮਿੰਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ।

ਵਾਂਗਚੁਕ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਸਿਰਫ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਗੱਲ ਉਠਾਈ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਾਲਈ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਗਲਤ ਵਿਕਾਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ, ਬਰਫੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਿਸਥਿਤਿਕ (Ecological) ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ।

ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸੇਵਾ

ਵਾਂਗਚੁਕ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਿਰਫ ਵਿਰੋਧ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ, ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਯੋਗ ਬਣਾਵੇ। ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੰਗਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਕ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ

ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਐਵਾਰਡ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਸਥਾਨਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ Santokbaa Humanitarian Award ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸ ਕੰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਨ ਜੋ ਲਦਾਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੁਧਾਰਨ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਨਤੀਜਾ

ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ - ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵੀ। ਉਹ ਲਦਾਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸੁਧਾਰਕ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਦੋਲਨ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚਾ ਬਦਲਾਅ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੰਕਲਪ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)