“ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਸਹਿਮਿਆ ਪਿਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹ ...”
(31 ਅਗਸਤ 2026)

ਪੰਜਾਬ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਫਕੀਰਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ, ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਤੇ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਜ਼ਰੇ-ਜ਼ਰੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਬੰਦਾ ਵੀ ਜਿਊਂਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਜਮਾਂ ਸਿੱਧੇ-ਸਾਧੇ ਲੋਕ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਿੰਗ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਲ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਧਾੜਵੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਿੱਕਾਂ ਡਾਹ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਨਕ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਜਾਬਰ ਆਖਦਾ ਅਤੇ ਲਲਕਾਰਦਾ, “ਰਾਜੇ ਸ਼ੀਂਹ ਮੁਕੱਦਮ ਕੁੱਤੇ।” ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ’ਤੇ ਬੈਠ ਸਬਰ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਲਈ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਦੀ ਭੇਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਰ ਕੇ ਸੀ ਤਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਇੱਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਕਰਤਾਰ ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਗਦਰੀ ਬਾਬੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਫਾਂਸੀਆਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ’ਤੇ ਝੂਟੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਧਰਤੀ

ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ 1947 ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ’ਤੇ ਝੱਲਦਾ ਹੈ। 1984 ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ’ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਚਰੀਟਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਜੰਮਿਆ, ਇਹਨੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ, ਇਸੇ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਕਾਲਾ ਦੌਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਸ਼ੱਦਦ ਬਣਿਆ। ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਰੋਟੀਆਂ ਸੇਕੀਆਂ। ਡਗਮਗਾਉਂਦੀ ਸਟੇਟ ਨੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਦ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ। ਜਵਾਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੁਢੇਪਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ। ਜਵਾਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਲ ਗਈ ਅਤੇ ਬੁਢੇਪਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ। ਲੀਡਰ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਬੇਖਬਰ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਚਦੀ ਅੱਗ ’ਤੇ ਸੇਕਣ ਵਿੱਚ ਸਵਾਦ ਆਉਂਦਾ। ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਖਾ ਗਏ ਅਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਨੂੰ ਆਪਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆਂ ਦਾ ਹੇਰਵਾ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਜਾੜਾ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ ਪਰਵਾਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੀ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨਿਗਲ ਗਏ। ਜਿਸ ਜਵਾਨੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵਸਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਈ।

ਨਸ਼ਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਡਰ

ਜਿਹੜੀ ਜਵਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਚੀ, ਉਹਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਨਿਗਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਨੀਤੀਆਂ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਵਧ ਜਾਣਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਜਾੜਨ ਲੱਗਿਆ। ਨਸ਼ੇ ਨੇ ਇਸ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਤਵਾਜ਼ਨ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨੀ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਗਈ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ ਵਧਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਿੰਦਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਬਚਾਉਣੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਡਰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸੜਕਾਂ ਖੂਨ ਪੀਣੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਸੜਕਾਂ ਨੇ ਨਿਗਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ।

ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਬਣਿਆ ਪੰਜਾਬ

ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਸਾਰੇ ਹੱਦ-ਬੰਨੇ ਟਪ ਗਏ। ਮਾੜੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ। ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਮੁਫਤ ਦੀਆਂ ਰਿਓੜੀਆਂ ਵੰਡਣ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।

ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ ਪੰਜਾਬ ਕੰਗਾਲ ਹੋਣ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਪੰਡ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਸੱਤਾ ਦਾ ਸਰੂਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਮੁਫਤਖੋਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਤਰਸ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਫਤ ਬਿਜਲੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਹੁਦਰੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋ ਗਈ। ਬਿਜਲੀ ’ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਨਾਨ-ਸਟਾਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬੰਜਰ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰਾਂ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਸਥਾਨ ਬਣਨ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮੁਫਤ ਬਿਜਲੀ ਕਰਕੇ ਹੈ।

ਧਰਨਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ

ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਹੁਦਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਹੁਦਰੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਰਾਜਕਤਾ ਫੈਲਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਸਟੇਟ ਦੀ ਬੇਅਰਾਮੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਿਕੰਮੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਧਰਨਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਨ ਲੱਗਾ। ਇਹਦੇ ਕਰਕੇ ਇੰਡਸਟਰੀ ਪਲਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪੈਸਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨੂੰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਿਲੇਗਾ। ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਘੋਗਲ਼ਕੰਨੇ ਹੋਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੁੱਧ ਮੀਂਗਣਾਂ ਘੋਲ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਰਲਗੱਡ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਨੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕੂੜ ਨੀਤੀ। ਧਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਹੋ ਉਲਟ ਗਿਆ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਚਲਾਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ’ਤੇ ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੇ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਧਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਰਖਤਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ

ਜਦੋਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਖਤਾਂ ਦੀ ਆਫਤ ਆ ਗਈ। ਸੜਕਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਖਤ ਨੂੰ ਦ੍ਰਖਤਚੋਰ ਛਕ ਗਏ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਿਗਾੜ ਆ ਗਿਆ।

ਦ੍ਰਖਤਾਂ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਪਰ ਕੱਟਣ ਕਰਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਗਾੜ ਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਘਟਣ ਲੱਗਾ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵੀ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖੁਰੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨਿਕ ਵਿਗਾੜ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵੇ

ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਸਹਿਮਿਆ ਪਿਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ, ਕਿੱਧਰ ਜਾਵੇ। ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਸੀ ਪਰ ਸਿਸਟਮ ਤਾਂ ਆਪ ਗਰਕਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਬੇਆਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੀ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਰਹਿਣਯੋਗ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਮੰਥਨ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ। ਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗੈਂਗਸਟਰਵਾਦ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਡੋਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਹਿਮਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ। ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਹੋਊ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਡਰ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸਟੇਟ ਪ੍ਰਤੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਸਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ

ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵਸਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਹ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ; ਹਰ ਆਮ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੁਫਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਿਰਤ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤੁਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਖੁਦ ਬਣਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਦ੍ਰਖਤ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਢਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਸਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾ ਬੈਠੋ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਆਮ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਿਰਤ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਬਚਾ ਕੇ, ਦ੍ਰਖਤ ਲਾ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੁੜ ਵਸ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਸਦਾ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਸਦਾ ਰੱਖਣਾ ਸਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)