“ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕਾਫੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ...”
(5 ਨਵੰਬਰ 2026)

ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਸਿਰਫ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਚਣ, ਸਿੱਖਣ, ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ: ਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰਫ ਸਾਡੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜਗੀਰ ਨਹੀਂ

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕਾਫੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਚਾਰ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਹੈ।

ਜਰਮਨੀ, ਜਾਪਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਵਿਗਿਆਨ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਨੀਤੀਆਂ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਹੁਨਰ-ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵੀ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜਗੀਰ ਨਹੀਂ। ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ (ਸਾਪੇਖਤਾ ਸਿਧਾਂਤ), ਮੈਕਸ ਪਲੈਂਕ (ਐਨਰਜੀ ਕੁਆਂਟਾ) ਅਤੇ ਵਰਨਰ ਹਾਈਜ਼ਨਬਰਗ (ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ) ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹੀਡੇਕੀ ਯੁਕਾਵਾ, ਰੂਸ ਦੇ ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਤੂ ਯੂਯੂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਕੱਲਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਮਰੱਥ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਯਤਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ?

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਘਾਟ

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪੱਖੋਂ ਅਮੀਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਅਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਗਰੀ ਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਘਾਟ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ, ਕਾਨੂੰਨ, ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ (AI) ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਸਮਗਰੀ ਬਹੁਤ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਗਿਆਨ, ਖੋਜਾਂ, ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਵਿਆਖਿਆਤਮਿਕ ਸਮਗਰੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗਿਆਨ-ਸਰੋਤ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

ਕੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਗਣਿਤ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ, ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ, ਛੋਟਾ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਮਾ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਤਕ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ‘ਗਿਆਨ ਬੈਂਕ’ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰਲ ਰੂਪ, ਡਿਜਿਟਲ ਪਾਠ-ਸਮਗਰੀ, ਵੀਡੀਓ ਲੈਕਚਰ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀਆਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜਨੀਅਰ, ਕਾਨੂੰਨ ਮਾਹਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਹਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ।

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣਾ: ਮਕਸਦ ਅਤੇ ਮੌਕੇ

ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ-ਬੈਂਕ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਯਤਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਅਨੇਕ ਨਵੇਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੌਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਣ, ਬੋਲਣ, ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਡਿਜਿਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਗਿਆਨ-ਸਰੋਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਨਵੇਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ: ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸਿਹਤ-ਸਿੱਖਿਆ, ਵਪਾਰਕ ਸਮਗਰੀ ਅਤੇ ਡਿਜਿਟਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ, ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ (AI) ਅਤੇ ਡਿਜਿਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ: ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਡਿਜਿਟਲ ਸਹਾਇਕਾਂ, ਖੋਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ: ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਡਿਜਿਟਲ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ, ਸੰਗੀਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪਟਕਥਾ-ਲੇਖਣ ਅਤੇ ਡਿਜਿਟਲ ਮੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਵੀਂਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਮੰਗ, ਨਿਵੇਸ਼, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਿਰਫ ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਹੁਨਰ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ: ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੋੜੀਏ

ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਅਗਲੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ, ਪੜਾਅਵਾਰ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਿਸਦੀ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਮੀਖਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਮਿਸ਼ਨ’ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜਨੀਅਰ, ਕਾਨੂੰਨ ਮਾਹਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਹਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਮਿਆਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਜਿਟਲ ਗਿਆਨ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ।

ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ, ਕਾਨੂੰਨ, ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਡਿਜਿਟਲ ਗਿਆਨ-ਸਰੋਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਅਗਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਲਈ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਪਾਠ-ਸਮਗਰੀ, ਆਨਲਾਈਨ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿੱਖਿਆ, ਉਦਯੋਗ, ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੂਲ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਗਿਆਨ-ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕੇ।

ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਸਿਰਫ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਛਪੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਮੂਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਜਨਤਕ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਐਲਾਨ ਬਣ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣੇ।

ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੀ ਤਰਜੀਹ ਦਾ ਹੈ

ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਾਅਰਿਆਂ, ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿਵਸਾਂ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਨਿਆਂ, ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਥਾਂ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ।

ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਧਾਵੇ। ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਿਆਰੀ ਪਾਠ-ਸਮਗਰੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਤਿਆਰ ਕਰਨ। ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਂਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ। ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਸਮਝਣ।

ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹੀਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਗਿਆਨ, ਕਿੰਨੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ, ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)