“ਜੇਕਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਵਲ ‘ਬੈਂਡ ਸਕੋਰ’ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ...”
(3 ਸਤੰਬਰ 2026)

ਕੈਨੇਡਾ ਪਰਵਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੀਜ਼ੇ ਵਾਸਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਕੋਲ ਤਸਵੀਰ ਖਿਚਵਾਉਣ ਆਈ ਉਸ ਅਠਾਰਾਂ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਪ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੁੱਬ-ਹੁੱਬ ਕੇ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਪਰਿਵਾਰ ’ਤੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜੀ। ਅੱਠ ਬੈਂਡ ਆ ਗਏ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਗਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਜੀ, ਕਹਿੰਦੇ ਤੁਸੀਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਭੇਜੋ, ਸਾਰਾ ਖਰਚਾ ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੇ। ਬੇਟੀ ਦੀ ਐਡਮਿਸ਼ਨ ਤਾਂ ਹੋ ਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਵੀ ਸਪਾਉਸ ਵੀਜ਼ੇ ’ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਪੇ ਸੈਟਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਉੱਥੇ। ਚਹੁੰ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਵੀ ਜਵਾਨ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ, ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲਊਗੀ। ਸਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਮੁੱਕੂ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਭਲਾ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਐ?”

ਉਸ ਬੱਚੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਆਈਲੈਟਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਕੱਲੀ ਵੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਬਾਪ ਕਿਹੜੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਉਧੇੜ-ਬੁਣ ਵਿੱਚ ਸੀ, “ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਭੂਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਗਈ ਸੀ ਉੱਥੇ, ਵਧੀਆ ਨਜ਼ਾਰੇ ਮਾਣ ਰਹੀ ਐ। ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤਾਂ ਦੋ ਜੁਆਕ ਨੇ ਉਹਦੇ। ਪਹਿਲਾ ਛਿਲਾ ਕਟਾਉਣ ਉਹਦੀ ਸੱਸ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਐਤਕੀਂ ਮੇਰੀ ਭੂਆ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਤੇ ਉਹਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਨੇ।”

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਰ ਦੂਜਾ ਘਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ, ਸੁਪਨਿਆਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਆਈਲੈਟਸ ਪਾਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ “ਵੀਜ਼ਾ ਟਿਕਟ” ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ‘ਭੂਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕੁੜੀ’ ਵਾਲੇ ਨਸੀਬ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਬੈਂਡ ਸਕੋਰ ਚੰਗੇ ਹੋਣ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ‘ਸਾਧਨ’ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੜਕੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਖਾਂਤ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਅਕਸਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ’ਤੇ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵੀਜ਼ੇ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਜਿਹੇ ਵਿਆਹ ਅਕਸਰ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਸਾਂਝ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਪੇ ਕੇਵਲ ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਮਜਬੂਰੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣ ਖਾਤਰ ਜਾਂ ਖੁਦ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਦੀ ਕੋਈ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਇੰਨਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ “ਕੰਟਰੈਕਟ ਮੈਰਿਜ” ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਗਿਰਾਵਟ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਜਾ ਪੁੱਜੀ ਹੈ ਕਿ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪੀ.ਐੱਮ.’ (ਪੇਪਰ ਮੈਰਿਜ) ਅਰਥਾਤ ਕੰਟਰੈਕਟ ਮੈਰਿਜ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ਰੇਆਮ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਵਲ ‘ਬੈਂਡ ਸਕੋਰ’ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਤੈਅ ਹੋਣੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਭਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਨਿਗੂਣੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੜਕੇ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੁੜੀ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰੀਂ ਆਪ ਕੁਹਾੜਾ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮਾਪੇ ਵੀ ਬੇਖਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਆਹ ਕੇ ਗਿਣਤੀਆਂ-ਮਿਣਤੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ‘ਸਵਰਗ’ ਸਿਰਫ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਧੀਆਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਸਣਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਐੱਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਮੁੰਡਾ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿੱਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ‘ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲਾੜੇ’ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ‘ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ’ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਲੜਕਾ ਪੰਜਾਬ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ‘ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ’ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲਾ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ‘ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ’ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੈ।

ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ ਹੰਢਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਅਣਗਿਣਤ ਕੁੜੀਆਂ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਉਹੀ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਵੀ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਲਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ’ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਕਸਰ ਖੋਖਲੇ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਿਗਾਨੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਪਤੀ ਜਾਂ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਖੋਹ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ’ਤੇ ਡਿਪੋਰਟ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ‘ਜ਼ਰੀਆ’ ਜਾਂ ‘ਸੌਦਾ’ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਧੀਆਂ ਦੇ ‘ਬੈਂਡ ਸਕੋਰ’ ਨੂੰ ਦਾਜ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਰਫ ਵੀਜ਼ੇ ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੁਣ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਕਸਰ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਝਾਂਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਖੋਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਿਸਮਾਨੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖਤ ਵਰਗੀਆਂ ਵਹਿਸ਼ੀਆਨਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਰੀਬੀ ਹੱਥੋਂ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਲੀ ਹੈ।

ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ। ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ, ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਹਿਲਾ ਸਹਾਇਤਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੋਲ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਏਜੰਟ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਦੇ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇੰਨਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾ ਸਕਣ। ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ, ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਨਹੀਂ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)