“ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਆਏ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ...”
(14 ਮਈ 2026)
ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਡਿਜਿਟਲ ਯੁਗ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਤੋਰੇ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅੱਜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਰਕ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਟੈਕਨੌਲੋਜੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦੂਰੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਸਾਡੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫਰੈਂਡਸ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੀ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੌਲ਼ਾ ਕਰ ਸਕੀਏ। ਜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਕੱਚੇ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਿਰਫ ਖੂਨ ਦੇ ਨਹੀਂ. ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ, ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦਾਦਾ ਦਾਦੀ, ਨਾਨਾ ਨਾਨੀ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਛੱਤ ਹੇਠ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਂਢ ਗੁਆਂਢ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਮੀਜ਼ ਤਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਸਬਰ, ਸੰਤੋਖ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਸੀ। ਜੇ ਬੱਚਾ ਗਲਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜਕ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਗੋਂ ਬੱਚਾ ਤਕਰਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ।
ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਹੈ। ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਮੋਬਾਇਲ ਦੀ ਜਕੜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਮੋਬਾਇਲ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਹਾਲਚਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਹੋਵੇ, ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਹਾਲ ਚਾਲ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਜਣ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ? ਟੈਕਨੋਲਜੀ ਨੇ ਇੰਨਾ ਤਾਂ ਫਾਇਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਆਹਮਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਫਰੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਨੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤਕ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਵੀ ਮੋਬਾਇਲ ’ਤੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੋਬਾਇਲ ’ਤੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਪਰ ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ ਗਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣਾ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਦੌੜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣਾ ਆਮ ਹੈ। ਭਰਾ ਭਰਾ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਕੂਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਕੂਨ ਲੈਣ ਲਈ ਉਹ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਤਕ ਦਵਾਈ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਨਸਾਨ ਮਸ਼ੀਨ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਟੈਕਨੋਲਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਨ ਸੁਖਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸਦੀ ਨਿਰੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਹਿਲ ਹਨ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਮਰੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਦੂਰੀਆਂ ਵਧ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਸ਼ਕਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕ ਲਵੇ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਆਏ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਬੱਚੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਮੁੜਕੇ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ? ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸੋ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਬਿਤਾਓ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਦੀ ਪਰਖ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਚਾਹੇ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਵੇ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹੋਂ ਨਾਲੋਂ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਔਕਾਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੌਗਾਤ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਪੈਸਾ ਕਮਾਓ, ਖੂਬ ਤਰੱਕੀ ਕਰੋ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (sarokar2015@gmail.com)
