“ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਫੇ-ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਦੇਖਾਂਗੇ, ਉਦੋਂ ਹੀ ...”
(11 ਜੂਨ 2026)

ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਸਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝਾਂ, ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ, ਕਿਸੇ ਮਜਬੂਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਨਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣਾ ਹੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਅਸਲ ਗਹਿਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੈਸੇ, ਰੁਤਬੇ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਫਾਇਦੇ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਇਸਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ’ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇਬਾਣੇ ਦਾ ਡੁੰਘਾਈ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਕਾਰਾਤਮਿਕ ਕਿਰਦਾਰ - ਬੇਈਮਾਨ, ਸਵਾਰਥੀ ਅਤੇ ਅਵਸਰਵਾਦੀ - ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਦਿਲ ਜਾਂ ਰੂਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਗਣਿਤ, ਫਾਇਦੇ-ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਅਤੇ ‘ਮਤਲਬ ਦੀ ਤੱਕੜੀ’ ਵਿੱਚ ਤੋਲ ਕੇ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਕੇਵਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੇ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝਾਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੱਕੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਕਿਰਦਾਰ ‘ਬੇਈਮਾਨ’ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬੇਈਮਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰਕ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ, ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਮਾਰੂ ਰੂਪ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਹੈ। ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੇਈਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਲਤ ਹਰਕਤ, ਝੂਠ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ’ਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਛਤਾਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਜਿਊਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਬਾ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਨਿਰਮਲ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਲਾਨੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਮਾਸੂਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਸ ਘਿਨਾਉਣੀ ਚਲਾਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ, ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ‘ਸਮਾਰਟਨੈੱਸ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਆਕੜ ਅਤੇ ਫਖਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਸੰਵੇਦਨਹੀਣ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਬੇਰਹਿਮ ਵਪਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜਾ ਕਿਰਦਾਰ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ, ਗਲੀ ਅਤੇ ਮੋੜ ’ਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ‘ਸਵਾਰਥੀ’ ਮਨੁੱਖ। ਸਵਾਰਥ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਖਣ ਜਾਂ ਸੋਚਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸਵਾਰਥੀ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਿਤਰਤ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬਿਪਤਾ, ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਤਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਧਨ ਲਾ ਕੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਵਾਰਥੀ ਇਨਸਾਨ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਦੋਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਮਾਣਾ, ਮਾਸੂਮ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਤਕਲੀਫ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਕਲੀਫ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੀਮਤੀ ਵਕਤ, ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ ’ਤੇ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬੱਦਲ ਛਟਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਦਿਨ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੀਤੇ ਅਹਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਹਿਸਾਨ-ਫਰਾਮੋਸ਼ੀ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਭੁੱਲੇ-ਭਟਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਮਦਦ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਮਤਲਬ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੱਸ ਕੇ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੂਜੇ ਇਨਸਾਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਪੌੜੀ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਉਚਾਈ ਤਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।

ਇਸ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹਿਰੂਪੀਆ ਕਿਰਦਾਰ ‘ਅਵਸਰਵਾਦੀ’ ਯਾਨੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਵਫਾਦਾਰੀ, ਕੋਈ ਨੈਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ, ਕੋਈ ਆਦਰਸ਼ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੀਨ-ਇਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਪਿਆਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾਂ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ, ਉੱਚੇ ਸੁਭਾਅ ਜਾਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ, ਸਿਆਸੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਬੈਲੈਨਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਵਸਰਵਾਦੀ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਣਗੇ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਗੱਲ ’ਤੇ ਤਾਲੀਆਂ ਵਜਾਉਣਗੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜੀ-ਹਜ਼ੂਰੀ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣਗੇ ਕਿ ਇਸ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਹਮਦਰਦ ਜਾਂ ਖੈਰ-ਖਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪਹੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਵਕਤ ਸਭ ਦਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਵਕਤ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਸੱਤਾ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਅਤੇ ਚਮਚੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਆਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਵਸਰਵਾਦੀ ਇਨਸਾਨ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ ਜਾਂ ‘ਸਕਾ’ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਸਿਰਫ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕਿਰਦਾਰਾਂ (ਬੇਈਮਾਨ, ਸਵਾਰਥੀ, ਅਵਸਰਵਾਦੀ) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਬੁਰਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ‘ਮਤਲਬ ਦੀ ਤੱਕੜੀ’ ਵਿੱਚ ਤੋਲਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਥਾਹ ਦੂਰੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਮਤਲਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ, ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਬੋਝ ਸਮਝ ਕੇ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਕਮਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਾਰਥ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘਿਨਾਉਣੀ ਸਿਖਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਕਾ ਭਰਾ ਦੂਜੇ ਭਰਾ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਹੱਕ ਹੜੱਪਣ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੂਨੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਘੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਜਿਗਰੀ ਦੋਸਤ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਆਈਡੀਆ ਜਾਂ ਫਲ ਖੁਦ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਵਸਰਵਾਦ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਘਰ ਭਰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੌਫਨਾਕ, ਸ਼ੱਕੀ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਦੂਜੇ ਇਨਸਾਨ ’ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਗੁਪਤ ਮਤਲਬ ਜਾਂ ਸਵਾਰਥ ਹੈ?” ਇਸ ਘਾਤਕ ਭਰੋਸੇਹੀਣਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸਫਲ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਅਮੀਰ, ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਕੱਲਾ, ਖੋਖਲਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ ਅਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ, ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਗੱਡੀਆਂ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ‘ਸੱਚਾ ਦਿਲ’ ਜਾਂ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਨਰੋਏ, ਸਿਹਤਮੰਦ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ‘ਮਤਲਬਖੋਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਮਤਲਬ ਦੀ ਤੱਕੜੀ’ ਵਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖੇੜ ਕੇ ਨਕਾਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲ ਅਮੀਰੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ, ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਜਾਂ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਫਾਦਾਰ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਘੜੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਢਾਲ ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜਨ ਵਾਲਾ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਨੱਚਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਫਲਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ। ਬੇਈਮਾਨੀ, ਸਵਾਰਥ ਅਤੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਮਨ ਦਾ ਸਕੂਨ, ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਸਨਮਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂ ਕਮਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਤਲਬ ਦੀ ਧੁੰਦਲੀ ਐਨਕ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਤੋਂ ਨਿਰਸੁਆਰਥ ਭਾਵਨਾ, ਤਿਆਗ, ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਹ ਫੂਕਣੀ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ, ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਸਾਰਥਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਫੇ-ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਦੇਖਾਂਗੇ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)